کتونی های امروزی دیگر یک تکه چرم ساده نیستند. ترکیبی از فوم های مهندسی شده، چسب های صنعتی، پارچه های بافتنی و لایه های مختلف باعث شده هر جفت کفش مثل یک سیستم دقیق کار کند. بر اساس توصیه های رسمی برندهایی مثل نایک، آدیداس، پوما و ریباک و تجربه ی کاربران واقعی، ده اشتباه رایج وجود دارد که بیشترین سهم را در فرسایش زودهنگام کتونی ها دارند. از شستن در ماشین لباسشویی و خشک کردن کنار شوفاژ گرفته تا انبار کردن کفش خیس و نادیده گرفتن تعویض کفی. در این مقاله، این ده اشتباه را دسته بندی شده مرور می کنیم. دقیقا توضیح می دهیم که هر کدام چه آسیبی به کفش وارد می کنند. اگر می خواهید کتونی برند شما بیشتر از چند ماه دوام بیاورد، این فهرست را از دست ندهید.
اشتباهاتی که کفش را ازبین می برد
کتونی های امروزی، چه یک جفت نایک برای دویدن، چه یک آدیداس کلاسیک برای استایل روزمره، چه پوما و ریباک برای باشگاه، دیگر مثل گذشته ی کفش های چرمی ساده نیستند. ترکیبی از فوم های مهندسی شده، چسب های صنعتی، پارچه های بافتنی و لایه های مختلف باعث شده هر جفت کفش مثل یک سیستم دقیق کار کند. در ادامه، ده اشتباه رایجی که بیشترین آسیب را به کتونی های برند وارد می کنند مرور می کنیم. اگر بخواهیم اشتباهات رایج در نگهداری از کفش را بررسی کنیم، شاید بهتر از سه لحاظ متفاوت این کار را انجام دهیم.
بخش اول: ساختار کفش
1- .پوشیدن یک جفت کتونی نایک برای همه کارها
وقتی یک جفت کتونی مخصوص دویدن را برای بسکتبال، پیاده روی طولانی روزانه یا حتی تفریح می پوشید، الگوی فشاری که به کفش وارد می شود کاملا با طراحی آن فرق دارد. نایک برای مدل های رانینگ، فوم میدسول را طوری مهندسی می کند که ضربه ی تکرارشونده ی پا در مسیر مستقیم را جذب کند. اما در بسکتبال، فشار جانبی و پیچشی به لبه های زیره و دیواره ی میدسول منتقل می شود. نتیجه این است که سایش در نقاطی متمرکز می شود که برای آن ساخته نشده اند و فوم میانی زودتر از موعد خاصیت ارتجاعی خود را از دست می دهد. همین منطق برای کتونی های ریباک و پوما هم صدق می کند. کفشی که برای یک نوع حرکت طراحی شده، زیر بار حرکت دیگری قرار می گیرد و ساختارش شل می شود.
2- نکشیدن بندها و کشیدن پاشنه با پا
این عادت کوچک، فشار مستقیم و مکرر به پاشنه و چسب اتصال آن وارد می کند. وقتی بندها کشیده نشده باشند، دهانه ی کفش گشادتر است. در نتیجه برای پوشیدن، پا ناچار می شود پاشنه را به سمت پایین فشار دهد. کتونی های نایک با فوم نرم در پاشنه یا پوماهای سبک، در برابر این فشار مکرر به مرور تغییر شکل می دهند. پس از مدتی، کفش دیگر پا را محکم نگه نمی دارد و همین شلی، فشار را به دوخت ها و لایه های اطراف دهانه منتقل می کند. ساختار کفش از همان نقطه ای شروع به ضعیف شدن می کند که بیشترین فشار روزمره را تحمل می کند.
3- چپاندن کتونی ها روی هم و له کردن فرم پنجه
وقتی کتونی ها را در جعبه ای تنگ روی هم می چپانید، وزن کفش های بالایی روی پنجه و پاشنه ی کفش های پایینی می افتد. پنجه ی کتونی، به ویژه در مدل های آدیداس کلاسیک یا نایکهای با رویه ی بافتنی، ناحیه ای است که ساختارش برای حفظ فرم طراحی شده است. در این حالت تحت فشار مداوم، این فرم را از دست می دهد. بدون یک نگهدارنده ی داخلی مثل قالب پنجه یا shoe tree، رویه به مرور فرو می رود و چین خوردگی های عمیقی پیدا می کند. کفش در ظاهر سالم است، اما شکل اولیه اش را برای همیشه از دست داده است.
بخش دوم: شست‌وشو و خشک کردن
4- شستن کتونی پوما و ریباک در ماشین لباسشویی
ماشین لباسشویی برای شستن پارچه طراحی شده، نه برای مواد مصنوعی ظریف و زیره های چسب خورده. پوما به صراحت اعلام می کند که هرگز شستن کتونی در ماشین لباسشویی را توصیه نمی کند. فارغ از جنس کفش چسب و اتصالات دیگر آسیب می بینند و کفش نمی تواند عملکرد مورد انتظار را داشته باشد. در مورد ریباک هم چرخش طبل ماشین می تواند چسب ها را بشکند، شکل کفش را تاب بدهد و مواد ظریف را تخریب کند. مدل هایی مثل نایک ایر مکس که محفظه های هوا دارند، در ماشین لباسشویی آب به داخل این محفظه ها نفوذ می کند و خطر لایه لایه شدن (delamination) ایجاد می شود.
5- خشک کردن کفش با حرارت مستقیم یا زیر آفتاب
گرما دشمن اصلی چسب و فوم است. آدیداس تاکید می کند که کفش را نه روی رادیاتور بگذارید و نه با سشوار یا بخاری خشک کنید. با اینکار مواد آسیب می بینند و فرم کفش از بین می رود. حرارت باعث می شود چسب پلی یورتان که رویه را به میدسول متصل کرده، نرم و ضعیف شود و لایه لایه شدن رخ دهد. همچنین فوم Boost در برابر حرارت، خاصیت ارتجاعی اش را تا حدی از دست می دهد. آفتاب مستقیم هم اشعه‌ی UV دارد که باعث تخریب نوری فوم TPU و زرد شدن شدید آن می شود. نایک هم صریحا می گوید کفش را در معرض نور مستقیم خورشید قرار ندهید. کفش را با بخاری یا سشوار خشک نکنید تا رویه سخت، بدشکل یا ترک خورده نشود و زیره باز نشود.
6- استفاده از سفید کننده و برس زبر روی رویه
سفیدکننده و شوینده های قوی، رنگ رویه را از بین می برند و الیاف را ضعیف می کنند. نایک استفاده از محصولات تمیزکننده ی تهاجمی مثل سفیدکننده را توصیه نمی کند. پوما هم هشدار می دهد که از سفید کننده یا مواد تمیزکننده ی خشن استفاده نکنید. برس زبر مشکل دیگری هم دارد. رویه‌های مش و بافتنی مثل Primeknit در آدیداس یا Flyknit در نایک، با برس سخت و مالش شدید، الیافشان کشیده و شل می شود. ساختار تور مانند کفش با استفاده از برس زبر به هم می ریزد. ریباک نیز استفاده از برس های ساینده را ممنوع می داند.
7- شستن همه جنس ها با یک روش واحد
نمیتوان تمام کفش ها را با یک روش شست. پوما توضیح می دهد که جیر (suede) به آب واکنش بدی می دهد و اگر خیس شود، بافتش را از دست می دهد و رنگش ممکن است پخش شود. به همین دلیل جیر هرگز نباید در آب غوطه ور شود یا در ماشین لباسشویی برود. چرم تحمل رطوبت بیشتری دارد، اما خشکی شدید آن را ترک می اندازد. رویه های پارچه ای (canvas) با برس نرم و شوینده ی ملایم تمیز می شوند، اما همین روش برای جیر فاجعه است. آدیداس هم برای Primeknit شست و شوی دستی ملایم را توصیه می کند، در حالی که برای زیره‌ی لاستیکی می توان از برس با پرزهای محکم تر استفاده کرد. یک روش واحد برای همه ی این جنس ها، یعنی آسیب زدن به بعضی از آن ها.
بخش سوم: نگهداری روزمره
8- نادیده گرفتن تعویض کفی و جوراب
کفی، بخشی از کفش است که بیشترین تماس را با عرق و گرمای پا دارد. اگر کفی را به طور مرتب بیرون نیاورید و خشک نکنید، رطوبت در آن حبس می شود. ایم یعنی محیط مناسبی برای رشد باکتری ها و قارچ ها شکل می گیرد. نایک توصیه می کند که کفی را جدا کنید و پس از تمیز کردن، حتما صبر کنید تا کاملا خشک شود و بعد آن را برگردانید. همچنین اگر بوی کفش با وجود تمیز کردن باقی ماند، تعویض کفی را به عنوان یک راهکار جدی در نظر بگیرید. بسیاری از بوهای ماندگار و همچنین تحلیل رفتن تدریجی داخل کفش، دقیقا از همین بخش شروع می شود که نادیده گرفته شده است.
9- انبار کردن کفش خیس در کمد دربسته
گذاشتن کفش خیس یا حتی نمناک در کمد دربسته یا کیسه ی پلاستیکی، رطوبت را به دام می اندازد. این رطوبت مداوم دو کار مخرب انجام می دهد. اول، محیطی برای رشد کپک و باکتری می سازد که بوی ماندگی و لکه های قارچی ایجاد می کند. دوم، به فرآیند هیدرولیز دامن می زند. هیدرولیز واکنش شیمیایی آب با زنجیره های پلیمری میدسول است که آن را به مرور شکننده و پودری می کند. رطوبت بالا و دمای گرم، این فرآیند را به شدت تسریع می کنند و میدسول را در مدت کوتاه تری به نقطه ای می رسانند که با یک فشار ساده خرد می شود.
10- رها کردن کتونی آدیداس برای ماه ها بدون استفاده
این واقعیتی است که شاید تا حالا متوجه آن نشده باشید. برای بعضی میدسول ها، نپوشیدن کفش خطرناک تر از پوشیدن آن است. میدسول های پلی یورتان (PU) که در بسیاری از کتونی ها به کار می روند، در اثر ماندن طولانی در محیط مرطوب و بدون استفاده، دچار هیدرولیز می شوند. نتیجه این است که کفشی که ماه ها در جعبه ی اصلی خود دست نخورده مانده، ناگهان با اولین فشار پا، میدسولش مثل پارمزان خرد می شود. پوشیدن منظم و متعادل، رطوبت داخلی را جابه جا می کند و سرعت این تخریب را کاهش می دهد.
چرا کتونی های بافتنی نایک و آدیداس شست و شوی ملایم تری می خواهند؟
رویه های بافتنی مثل Flyknit نایک و Primeknit آدیداس از الیاف مهندسی شده ای ساخته شده اند که ظاهر یکپارچه و سبکی ایجاد می کنند. اما همین ساختار بافتنی در برابر مالش و کشش، آسیب پذیرتر از چرم یا پارچه ی معمولی است. نایک به طور مشخص شستن کفش های Flyknit (یا بافتنی های مشابه) را در ماشین لباسشویی توصیه نمی کند. جنس این مواد ظریف است و چرخش ماشین به الیاف آسیب می زند. در مورد آدیداس، ماشین لباسشویی ساختار بافت Primeknit را تغییر می دهد. لباسشویی الیاف را جمع می کند و چسب بین رویه و میدسول Boost را تخریب می کند. به همین دلیل شست و شوی دستی تنها روش ایمن است. حتی خشک کردن با حرارت بالا نیز می تواند بافت را سخت و بدشکل کند.
برای آشنایی با عمر مفید کتونی های آدیداس و روش های افزایش دوام آن ها، مقاله عمر مفید کتونی های آدیداس چقدر است؟ + نکات نگهداری از آن را مطالعه کنید.
اسپری ضدآب و ضدلک
اسپری های ضدآب کفش معمولا در دو دسته ی فلورینی و سیلیکونی قرار می گیرند. نوع فلورینی نفوذپذیری هوا را حفظ می کند و در برابر آب و لکه مقاومت خوبی ایجاد می کند. اما دوام کمتری دارد و باید هر چند هفته تجدید شود. نوع سیلیکونی دوام بیشتری دارد، اما می تواند تنفس پذیری رویه را کاهش دهد. روش درست استفاده هم مهم است. اسپری را از فاصله ی حدود 15 تا 20 سانتی متری و به صورت لایه های نازک و متعدد بزنید و بین هر لایه اجازه دهید خشک شود. هرگز رویه را خیس و اشباع نکنید. برای جیر و نوبوک هم باید از اسپری مخصوص همان جنس استفاده شود، نه اسپری عمومی.
محیط نگهداری
در بخش اشتباهات گفتیم کفش خیس را در کمد دربسته نگذارید. اما می توان این توصیه را دقیق تر قابل اندازه گیری کرد. راهنماهای نگهداری کفش توصیه می کنند رطوبت محیط انبارش بین 40 تا 50 درصد باشد. رطوبت کمتر از این محدوده، مواد را خشک و شکننده می کند و رطوبت بیشتر، محیط مناسبی برای کپک و باکتری می سازد. زیرزمین و انباری به دلیل نوسان شدید دما و رطوبت، گزینه ی مناسبی نیستند. جعبه های پلاستیکی دربسته هرچند از گرد و خاک محافظت می کنند، اما رطوبت را هم حبس می کنند. جعبه های دارای دریچه ی تهویه یا کیسه های پارچه ای انتخاب بهتری هستند.
انتخاب قالب نگهدارنده
همانطور که به آن اشاره کردیم، نبود قالب نگهدارنده باعث افتادگی پنجه می شود. اما می توان یک بخش کوتاه هم به جنس قالب اختصاص داد. قالب های پلاستیکی فقط فرم کفش را حفظ می کنند، اما رطوبت را جذب نمی کنند و هوا را جابه جا نمی کنند. حتی ممکن است رطوبت را داخل کفش حبس کنند. در مقابل، قالب های چوب سدرِ بدون رنگ رطوبت باقی مانده ی داخل کفش را جذب می کنند، بوی طبیعی چوب تا حدی از رشد باکتری ها جلوگیری می کند. اگر بودجه تان محدود است، کاغذ بدون اسید گزینه ی بعدی است که هم رطوبت را می گیرد و هم فرم را تا حدی حفظ می کند.
جمع بندی
آنچه در این مقاله مرور کردیم نشان می دهد که عمر کوتاه کتونی های برند، بیشتر از آنکه تقصیر کیفیت یا اصل بودن کفش باشد، نتیجه ی عادت های روزمره ای است که به آن ها خو گرفته ایم. حتی گاهی آن ها را نشانه ی مراقبت از کفش می دانیم. نکته ی مهم این است که هیچ کدام از این اشتباهات به برند خاصی محدود نمی شود. نایک، آدیداس، پوما و ریباک همه در برابر این عادت ها آسیب پذیرند. فقط نوع آسیب و شدت آن بر اساس جنس رویه و ساختار میدسول متفاوت است. فقط کافی است بدانید چه کاری را نباید انجام دهید. اگر از امروز این ده عادت را کنار بگذارید، حتی کفشی که هر روز می پوشید، می تواند مدت ها ظاهر و عملکرد اولیه اش را حفظ کند.
دیدگاه ها
اولین دیدگاه را ثبت کنید
ارسال دیدگاه